Pmpaul » Specials » Schilderkunst gouden eeuw
Voor alle taal- en cultuurliefhebbers

Zeventiende-eeuwse schilderkunst

Zeventiende-eeuwse schilderkunst Het wonder van de Gouden Eeuw is nog niet verbleekt. Vermeer, Rembrandt en Hals zijn wereldberoemd. Landschappen, stillevens, genrestukken en portretten uit die tijd kunnen nog altijd rekenen op belangstelling van het publiek. De kwaliteit van de overgeleverde schilderijen is vaak verbluffend. Een nadere kennismaking met de zeventiende-eeuwse schilderkunst is zeker de moeite waard.

Welvaart, schilderijenproductie en kopers

In de zeventiende eeuw ontwikkelde zich in de Republiek veel activiteiten. De wereldzeeën werden bevaren en koloniën werden gesticht. Er werd begonnen met de inpoldering en de wetenschappen bloeiden. De Republiek der Verenigde Zeven Provinciën werd het machtigste land van de wereld. Deze eeuw wordt daarom ook de Gouden Eeuw genoemd.

Er zijn in de zeventiende eeuw naar schatting tussen de vijf en tien miljoen schilderijen vervaardigd. Er moeten dus veel schilders in de Republiek werkzaam zijn geweest. De naar schatting vijftigduizend schilders vervaardigden vooral schilderijen voor de vrije markt. Ze werden verkocht op jaarmarkten of in het atelier, voor prijzen die veel burgers zich konden veroorloven. Uit onderzoek van inventarislijsten is gebleken dat schilderijen in de zeventiende eeuw werden gekocht door kooplieden, beoefenaren van vrije beroepen, middenstanders en ambachtslieden in de grote steden.Zelfs in bescheiden woonhuizen waren vaak prachtige schilderijen te vinden, zo blijkt uit bewaard gebleven reisverslagen van verwonderde buitenlanders.

Genres

Het (burgerlijke) koperspubliek had oog voor de werkelijkheid van alledag. Dat verklaart het realistische karakter van de schilderkunst uit de zeventiende eeuw. De voornaamste onderwerpen waren landschappen, stillevens en genrestukken over het alledaagse leven. Ook portretten, die meestal in opdracht werden vervaardigd, waren geliefd.

Het realisme van de schilderijen uit de zeventiende eeuw is overigens vaak een schijnrealisme. Landschappen zijn vaak geen nauwkeurige afbeelding van een bestaande locatie, maar een verheerlijking van het Hollandse landschap. Prachtige bloemstillevens en pronkstillevens met exotische vruchten, kostbaar zilver en glas weerspiegelen onze welvaart. In deze stillevens vinden we niet zelden een 'memento-mori' boodschap terug. Ook de genrestukken, met hun gedetailleerde voorstelling van een vertrouwde wereld, bevatten vaak een morele boodschap. In de (vaak) huiselijke scènes vinden we thema's als liefde, seksuele moraal, properheid, zuinigheid en ordelijkheid.

Inkomen van de schilders

Schilders moesten zorgen voor een behoorlijke productie om te kunnen voorzien in hun levensonderhoud. De prijzen van de voor de vrije handel vervaardigde schilderijen waren namelijk niet hoog. Uit archiefonderzoek is gebleken dat schilderijen van boerentaferelen, eenvoudige stillevens en kleine landschappen al voor enkele guldens te koop waren. Van de in die tijd populaire landschapsschilder Jan van Goyen zijn meer dan 1200 schilderijen bewaard gebleven.

De concurrentie in de Hollandse steden was groot. In Amsterdam werkte tegen het midden van de zeventiende eeuw meer dan 300 schilders.Velen van hen vulden hun inkomen aan met een bijbaantje. De schilder Jan Steen had een herberg in Leiden. Vermeer probeerde met een kunsthandel het hoofd boven water te houden. De genreschilder Pieter de Hooch was kamerknecht.

Overigens hadden niet alle schilders moeite om rond te komen. In hoog aanzien staande fijnschilders en portretschilders werkten in opdracht van welgestelde opdrachtgevers. Ze ontvingen vaak honderden guldens voor een in opdracht gemaakt schilderij.

Kennismaking met de zeventiende-eeuwse schilderkunst

De schilders uit de zeventiende eeuw hebben een verbluffende prestatie geleverd. De overgeleverde schilderijen zijn vaak van hoge kwaliteit. Dankzij de bewaard gebleven schilderijen kunnen we ook nu nog een kijkje nemen in het dagelijks leven in de zeventiende eeuw. Het Mauritshuis, het Rijksmuseum en Museum Boijmans van Beuningen herbergen een indrukwekkende collectie schilderijen uit de zeventiende eeuw. Deze special biedt de mogelijkheid om kennis te maken met het werk van schilders uit de Gouden Eeuw.
Architectuurschilderkunst in de Gouden Eeuw

Architectuurschilderkunst in de Gouden Eeuw

De meest begaafde schilder van bepaalde gebouwen in Nederlandse steden en van interieurs van sobere, witgekalkte protestantse kerken was Pieter Jansz Saenredam. Ook andere uitstekende schilders specia…
Genreschilderkunst in de Gouden Eeuw

Genreschilderkunst in de Gouden Eeuw

In de zeventiende eeuw wedijverden schilderijen met taferelen uit het alledaagse leven met landschappen en stillevens om de gunst van het het kunstkopende publiek. De schilderijen waren vaak klein van…
Het schildersatelier in de Gouden Eeuw

Het schildersatelier in de Gouden Eeuw

Hoe werden schilders in de Gouden Eeuw opgeleid? De schilders werden doorgaans opgeleid in het atelier van een (meester)schilder. Wat weten we over de schildersateliers in die periode? Er zijn schilde…
Het zeegezicht als genre in de Gouden Eeuw

Het zeegezicht als genre in de Gouden Eeuw

Schepen speelden in de Gouden Eeuw een belangrijke rol. Zeeschilders brachten schepen in beeld die met specerijen beladen terugkeerden uit de Oost. Op verzoek van de overheid werden schilderijen van h…
Italianiserende landschapschilders in de Gouden Eeuw

Italianiserende landschapschilders in de Gouden Eeuw

In de zeventiende eeuw werd Italië door Hollandse schilders gezien als een goede plaats om de leertijd af te sluiten. Rond 1620 vertrok een eerste generatie italianisanten naar Italië, rond 1640 gevol…
Landschapschilderkunst in de Gouden Eeuw

Landschapschilderkunst in de Gouden Eeuw

Het Hollandse landschap was in de zeventiende eeuw een geliefd onderwerp. Er was een markt voor deze schilderijen, met een vaak realistisch lijkende weergave van het Hollandse landschap. Er zijn versc…
Portretschilderkunst in de Gouden Eeuw

Portretschilderkunst in de Gouden Eeuw

De portretschilders uit de Gouden Eeuw hebben een buitengewone prestatie geleverd. De kwaliteit, de verscheidenheid en het realisme van hun schilderijen zijn opmerkelijk te noemen. De verscheidenheid…
Portretschilders in de Gouden Eeuw

Portretschilders in de Gouden Eeuw

In het Holland van de zeventiende eeuw liet ook de welgestelde burgerij zich graag portretteren. Er zijn in de tijd talloze portretten gemaakt, van individuen, echtparen, families en groepen (bijvoorb…
Stillevens in de Gouden Eeuw

Stillevens in de Gouden Eeuw

Stillevens werden in de zeventiende eeuw in grote getale vervaardigd. De schilder gaf de voorwerpen op een stilleven zo echt mogelijk weer. Tevens moest hij zorgen voor een goede compositie, zodat all…
Gepubliceerd door Pmpaul op 10-03-2016, laatst gewijzigd op 21-10-2016. Het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van deze special ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.

Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Frans Hals, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Beheydt, Ludo (2002) Een en toch apart. Kunst en cultuur van de Nederlanden Waanders Uitgevers, Zwolle ISBN 90-400-8722-9
  • Cumming, Robert (2006) Kunst Unieboek, Houten ISBN 90=269-2977-3
  • Giltaij, Jeroen (2004) Het Gouden Eeuw Boek Waanders Uitgevers, Zwolle ISBN 90-400-8857-8
  • Hunour, Hugh (1998) Algemene kunstgeschiedenis Meulenhoff, Amsterdam ISBN 90-290-5719-X
Schrijf mee!